عفونت قلب در کودکان یکی از بیماریهای مهم و در عین حال نگرانکنندهای است که میتواند عملکرد حیاتیترین عضو بدن کودک را تحت تأثیر قرار دهد. اگرچه این نوع عفونت نسبتاً نادر است، اما زمانی که رخ میدهد، تشخیص بهموقع و درمان سریع آن میتواند جان کودک را نجات دهد.
در این مقاله، تمام اطلاعات لازم درباره عفونت قلب در کودکان را بررسی میکنیم؛ از علائم اولیه و دلایل بروز این عارضه گرفته تا روشهای تشخیص و درمان آن.
عفونت قلب در کودکان چیست؟
عفونت قلب در کودکان، که در اصطلاح پزشکی به آن اندوکاردیت عفونی (Infective Endocarditis) گفته میشود، به التهاب بافت داخلی قلب یا دریچههای آن بر اثر ورود میکروبها، بهویژه باکتریها، به جریان خون و در نهایت قلب گفته میشود.
این بیماری ممکن است در کودکانی که بیماری مادرزادی قلبی دارند، یا افرادی که قبلاً عمل جراحی قلب انجام دادهاند، بیشتر مشاهده شود. اما در مواردی، حتی کودکانی که سابقه بیماری قلبی در کوکان ندارند نیز ممکن است به دلیل ابتلا به برخی عفونتهای بدن یا ضعف سیستم ایمنی دچار این مشکل شوند.
اندوکاردیت در صورت عدم تشخیص بهموقع، میتواند باعث آسیب به دریچههای قلب، اختلال در گردش خون و عوارض جدیتری مانند نارسایی قلبی یا سکته قلبی کودکان شود.
علائم عفونت قلب در کودکان
شناخت علائم این بیماری، اولین و مهمترین گام در مسیر تشخیص زودهنگام آن است. چون نشانههای آن میتواند با علائم سرماخوردگی یا سایر بیماریهای ویروسی اشتباه گرفته شود، والدین باید نسبت به تکرار یا شدت این علائم هوشیار باشند.
از جمله مهمترین نشانههایی که میتوانند نشاندهنده عفونت قلب در کودک باشند:
- تب مداوم یا بازگشت تب بهصورت مکرر
- ضعف و خستگی غیرطبیعی
- بیحالی یا کاهش اشتها
- عرق شبانه، حتی در هوای خنک
- تنگی نفس هنگام فعالیت یا حتی در حالت استراحت
- ضربان قلب بالا یا نامنظم
- درد مفاصل یا عضلات
- وجود لکههای کوچک قرمز یا بنفش روی پوست، بهویژه روی کف دست و پا
این علائم ممکن است بهآرامی و در طی چند روز یا حتی چند هفته ظاهر شوند. در برخی موارد، نشانهها بهطور ناگهانی و شدید بروز پیدا میکنند.
دلایل بروز عفونت قلب در کودکان
علت اصلی عفونت قلب کودکان، ورود میکروبها به جریان خون و سپس جایگیری آنها در بافت داخلی قلب است. این میکروبها معمولاً باکتریهایی هستند که از طریق بخشهای مختلف بدن وارد خون میشوند. در کودکان، مسیرهای ورود این باکتریها میتواند بسیار متفاوت باشد:
- عفونتهای باکتریایی ساده مانند گلودرد چرکی یا پوسیدگی دندان
- بیماری مادرزادی قلبی که جریان خون را غیرطبیعی میکند
- عملهای جراحی قلب یا استفاده از کاتترهای بلندمدت
- بیماریهای التهابی مانند تب روماتیسمی
- ضعف سیستم ایمنی، چه به صورت ژنتیکی و چه ناشی از مصرف دارو
«طبق اطلاعات منتشرشده در Cleveland Clinic، برخی کودکان بهدلیل ساختار خاص قلب یا وجود پروتزهای قلبی، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به اندوکاردیت قرار دارند و نیاز به مراقبتهای ویژه و گاهی پیشگیرانه دارند.»
آیا عفونت قلب در کودکان خطرناک است؟
عفونت قلبی در کودکان از جمله موارد اورژانسی است که اگر بهموقع تشخیص داده شود، با داروهای تخصصی قابل کنترل است. اما در صورت بی توجهی، میتواند عوارض خطرناکی به دنبال داشته باشد. از جمله:
- آسیب دائمی به دریچههای قلب
- نارسایی قلبی در بلندمدت
- تشکیل لخته خون و ایجاد آمبولی
- افزایش خطر سکته مغزی یا ریوی
- نیاز به جراحیهای ترمیمی یا تعویض دریچه
به همین دلیل تأکید میشود که در صورت مشاهده علائم مشکوک، سریعا به بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان مراجعه کنید.
روشهای تشخیص عفونت قلب در کودکان
پزشک فوق تخصص قلب کودکان با توجه به شرححال دقیق، معاینه بالینی و نتایج آزمایشها، این عارضه را میتواند تشخیص دهد. مهمترین روشهای تشخیص این بیماری عبارتاند از:
- آزمایش خون برای بررسی وجود عفونت یا التهاب
- کشت خون جهت شناسایی نوع میکروب عامل بیماری
- اکو قلب کودکان (Echo) برای دیدن ساختار قلب و بررسی وجود لایههای عفونی یا تجمع باکتری در دریچهها
- نوار قلب کودکان (ECG) برای بررسی ریتم قلبی غیرطبیعی
- MRI یا سیتیاسکن در موارد پیچیده یا برای ارزیابی آسیبهای قلبی
روشهای درمان عفونت قلب در کودکان
درمان عفونت قلب باید با سرعت و دقت بالا آغاز شود، زیرا تأخیر در درمان میتواند منجر به آسیبهای جبرانناپذیر به قلب کودک شود. بسته به شدت بیماری، سن کودک، نوع باکتری عامل و شرایط عمومی بدن، دکتر رضا مسیحی از یک یا چند روش درمانی زیر استفاده میکند:
۱. درمان دارویی با آنتیبیوتیکهای تخصصی
در بیشتر موارد، درمان با تزریق آنتیبیوتیک قوی بهصورت وریدی و در بیمارستان آغاز میشود. این دوره درمان ممکن است بین ۴ تا ۶ هفته طول بکشد. پس از کنترل اولیه بیماری، مصرف آنتیبیوتیک خوراکی یا ادامه درمان در منزل تحت نظر پزشک انجام میشود.
۲. جراحی قلب
در موارد پیشرفته یا زمانی که دریچههای قلب به شدت آسیب دیدهاند، جراحی انجام میشود. هدف جراحی ممکن است ترمیم دریچه یا تعویض آن با دریچه مصنوعی یا بیولوژیک باشد. این مورد بیشتر در کودکانی اتفاق میافتد که قبلاً هم دچار ناهنجاری قلبی بودهاند.
۳. مراقبتهای حمایتی
شامل کنترل علائم، تقویت تغذیه کودک، پیشگیری از عفونتهای دیگر و پایش عملکرد کلیه و کبد در طول درمان دارویی.
طبق توصیه انجمن قلب کودکان آمریکا (AHA):
«تشخیص و درمان اندوکاردیت باید در سریعترین زمان ممکن توسط پزشک متخصص صورت گیرد. حتی یک هفته تأخیر در شروع درمان میتواند تأثیر مستقیمی بر سلامت بلندمدت قلب کودک داشته باشد.»
آیا کودک بعد از درمان، نیاز به مراقبت خاصی دارد؟
حتی پس از پایان درمان، ممکن است پزشک فوق تخصص قلب کودکان از والدین بخواهد که بهطور منظم کودک را برای بررسی وضعیت قلب جهت ویزیت بیاورند. انجام اکوکاردیوگرافیهای دورهای، معاینه بالینی و حتی گاهی مصرف طولانیمدت دارو، بخشی از برنامه مراقبتی پس از درمان این بیماری است.
کودکانی که یکبار به اندوکاردیت مبتلا شدهاند، ممکن است در آینده نیاز به مصرف آنتیبیوتیک پیشگیرانه پیش از درمانهای دندانپزشکی یا برخی اقدامات پزشکی داشته باشند تا از تکرار عفونت پیشگیری شود.
چگونه میتوان از عفونت قلبی در کودکان پیشگیری کرد؟
پیشگیری همیشه آسانتر و کمهزینهتر از درمان است، بهویژه زمانی که با سلامت قلب کودک سر و کار داریم. برای پیشگیری از ابتلا به عفونت قلبی، رعایت نکات زیر ضروری است:
- درمان سریع و کامل عفونتهای ساده مانند گلودرد یا پوسیدگی دندان
- مراجعه منظم به دندانپزشک کودک و حفظ بهداشت دهان و دندان
- واکسیناسیون کامل کودک طبق برنامه وزارت بهداشت
- پیگیری دقیق نوزادان یا کودکان با نقص مادرزادی قلب
- مشاوره با پزشک قبل از جراحی یا درمانهای تهاجمی
- رعایت دقیق دستورات دارویی پس از جراحیهای قلب
به گفته دکتر رضا مسیحی، متخصص قلب کودکان:
«آگاهی والدین، کلید اصلی پیشگیری از عفونتهای قلبی است. هیچ چیز بهاندازه مراقبت دقیق و توجه به علائم اولیه، نمیتواند از بروز عوارض خطرناک جلوگیری کند.»
نقش متخصص در تشخیص و درمان عفونت قلب در کودکان
در مواجهه با بیماریهایی مثل اندوکاردیت، مراجعه به پزشک عمومی یا حتی متخصص کودکان کافی نیست. لازم است کودک توسط فوق تخصص قلب کودکان معاینه شود تا هم تشخیص دقیق انجام شود و هم درمان تخصصی آغاز گردد.
دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص قلب کودکان، با سالها تجربه در درمان بیماریهای قلبی پیشرفته از جمله عفونتهای قلبی، یکی از چهرههای برجسته این حوزه به شمار میرود. دکتر مسیحی با بهرهگیری از جدیدترین تجهیزات تشخیصی و رویکرد علمی در درمان، توانسته است جان صدها کودک را نجات دهد و امید را به خانوادههای زیادی بازگرداند.
در صورتی که فرزند شما علائمی از عفونت قلب دارد، یا نیازمند بررسی دقیق وضعیت قلبی او هستید، از دکتر مسیحی نوبت ویزیت دریافت کنید.
به طور کلی عفونت قلب در کودکان، اگرچه نادر است، اما نباید به آن بیتوجهی شود. باید نسبت به علائم هشداردهنده هوشیار باشید و در صورت مشاهده موارد مشکوک، فوراً به پزشک متخصص مراجعه کنید. درمان بهموقع میتواند از آسیبهای جدی به قلب کودک جلوگیری کرده و آیندهای سالم را برای او تضمین کند.
پاسخ به سوالات متداول والدین
خیر. این بیماری از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود، اما عفونتهایی که به قلب راه پیدا میکنند ممکن است منشأ مسری داشته باشند.
بستگی به میزان آسیب وارده به قلب دارد. پزشک با بررسی دقیق عملکرد قلب، در این زمینه تصمیمگیری میکند.
بله، بهویژه نوزادانی که در بخش مراقبتهای ویژه بستری شدهاند یا دچار بیماریهای مادرزادی هستند، بیشتر در معرض خطرند.
اگر پاسخ بدن به دارو خوب باشد و عوارضی ایجاد نشود، معمولاً بستری مجدد نیاز نیست، اما پیگیری منظم ضروری است.
خیر، بخش عمده درمان شامل تزریق دارو و پیگیریهای آزمایشگاهی است. در صورت نیاز به جراحی، کودک تحت بیهوشی کامل قرار میگیرد.
در اغلب موارد، بین ۴ تا ۶ هفته زمان برای کنترل بیماری نیاز است. با مراقبت صحیح، کودک میتواند به زندگی عادی بازگردد.