سوفل قلب در کودکان، صدای اضافهای است که هنگام زدن ضربان قلب شنیده میشود. شنیدن این جمله از زبان پزشک که “کودکتان سوفل قلبی دارد”، ممکن است برای پدر و مادرهایی که با مفاهیم پزشکی آشنا نیستند، کمی نگرانکننده باشد. اما آیا شنیدن صدای اضافه از قلب کودک نشانهای از بیماری است؟ آیا هر سوفلی خطرناک است؟
در این مقاله، بهطور کامل توضیح میدهیم که سوفل قلب چیست، چه تفاوتی با بیماری قلبی دارد، در چه شرایطی نگرانکننده است و در نهایت چگونه درمان میشود. اگر صدای اضافی از قلب کودک شما هم شنیده میشود، تا انتها همراه ما باشید.
منظور از سوفل قلب در کودکان چیست؟
صدای طبیعی قلب، هنگام بسته و باز شدن دریچهها شنیده میشود که پزشکان با استفاده از گوشی پزشکی میتوانند این آن را بررسی کنند. گاهی اوقات، به جای صدای معمولی «لوب-داب»، صدای دیگری هم شنیده میشود؛ صدایی شبیه سوت یا جریان آب. به این صدای غیرمعمول، سوفل قلب گفته میشود.
سوفل قلب در کودکان بهخودیخود بیماری محسوب نمیشود. این صدا تنها یک علامت است که نشان میدهد جریان خون در قلب با ویژگی خاصی در حال عبور است. این ویژگی میتواند کاملاً طبیعی یا در برخی موارد نشانهای از یک مشکل قلبی باشد.
صدای اضافی قلب چیست؟
انواع سوفل قلب در کودکان
صدای اضافه قلب کودکان را میتوان به دو دسته تقسیم کرد:
1. سوفلهای بیخطر (فیزیولوژیک یا بیعلامت)
این نوع از سوفلها بسیار رایج هستند و معمولاً در کودکان سالم دیده میشوند. به آنها «سوفلهای عملکردی» یا «innocent murmur» گفته میشود. این صداها به دلیل جریان طبیعی خون در قلب شنیده میشوند و هیچگونه مشکل قلبی به همراه ندارند.
در واقع، حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد کودکان در دوران رشد، دستکم یک بار دارای سوفل بیخطر هستند. دکتر رضا مسیحی در اینباره میگوید:
«در اکثر موارد، صدای اضافهای که از قلب کودک شنیده میشود، ناشی از تغییرات طبیعی در مسیر گردش خون است و هیچ جای نگرانی ندارد.»
2. سوفلهای پاتولوژیک (علامتدار یا خطرناک)
در مواردی خاص، صدای اضافه قلب ممکن است نشاندهنده یک مشکل ساختاری در قلب کودک باشد؛ مثل سوراخ در دیواره قلب، تنگی یا نارسایی دریچهها. این نوع سوفلها نیاز به بررسیهای بیشتر توسط فوق تخصص قلب کودکان دارند.
سوفل بیخطر و سوفل خطرناک چه تفاوتی دارند؟
سوفلهای بیخطر اغلب در کودکانی دیده میشوند که هیچ علامت دیگری ندارند. کودک بهخوبی رشد میکند، بازی میکند، نفس تنگی ندارد و فعالیتهای روزانهاش طبیعی است. این نوع صداها معمولاً در سنین ۲ تا ۸ سالگی شایع هستند و با رشد کودک کاهش یافته یا از بین میروند.
از سوی دیگر، اگر سوفل قلب در کوکتن با علائمی مانند خستگی زودرس، تنگی نفس، تعریق زیاد در خواب یا کبودی لبها همراه باشد، پزشک باید بررسیهای بیشتری انجام دهد تا مطمئن شود مشکلی جدی در قلب وجود ندارد.
تشخیص دقیق تفاوت این دو نوع تنها توسط پزشک متخصص امکانپذیر است. ممکن است صدای یک سوفل خطرناک، بسیار شبیه به نوع بیخطر آن باشد؛ بنابراین صرفاً گوش دادن به صدا کافی نیست و گاهی به بررسیهای تخصصیتر نیاز است.
علت صدای اضافه در قلب کودک چیست؟
دلایل مختلفی ممکن است باعث شنیده شدن این صدا در قلب شوند. برخی از آنها طبیعی هستند، مثل زمانی که کودک تب دارد یا فعالیت بدنی زیادی انجام داده است. در این مواقع، جریان خون افزایش مییابد و باعث تولید صدای اضافه میشود. این صدا موقت است و جای نگرانی ندارد.
اما در برخی موارد دیگر، وجود ناهنجاری در ساختار قلب (مثل سوراخ در دیواره بین دهلیزها یا بطنها، یا مشکل در دریچهها) علت ایجاد سوفل قلبی در کودکان است. این ناهنجاریها از جمله بیماریهای مادرزادی قلب محسوب میشوند و باید بهموقع شناسایی و درمان شوند.
انجمن قلب آمریکا نیز در این زمینه اشاره کرده است:
«در کودکان، بیشتر سوفلها خوشخیم هستند، اما تشخیص دقیق نوع آن اهمیت زیادی دارد. اکو قلب کودکان معمولاً بهترین ابزار برای تشخیص علت سوفل است.»
چگونه سوفل تشخیص داده میشود؟
در اولین قدم، پزشک با گوشی پزشکی به صدای قلب کودک گوش میدهد و شدت، نوع و محل شنیده شدن صدا را بررسی میکند. در بسیاری از موارد، پزشکی که تجربه بالایی دارد، میتواند بر اساس ویژگیهای صدا، تشخیص دهد که این سوفل بیخطر است یا نیاز به بررسی بیشتر دارد.
اگر پزشک تشخیص دهد که باید علت دقیقتر بررسی شود، ممکن است آزمایشهایی مانند موارد زیر را توصیه کند:
- اکوکاردیوگرافی: نوعی سونوگرافی از قلب که تصویر دقیقی از عملکرد و ساختار قلب به پزشک میدهد.
- نوار قلب کودکان (ECG): برای بررسی فعالیت الکتریکی قلب
- عکس قفسه سینه: برای بررسی اندازه قلب و وضعیت ریهها
با انجام این بررسیها، مشخص میشود که آیا صدای اضافه قلب کودکان طبیعی است یا نشانهای از وجود بیماری قلبی در کودکان.
اگر صدای اضافه بیخطر بود، چه باید کرد؟
در صورتی که پزشک تأیید کند سوفل قلب در کودکان بیخطر است، نیازی به درمان یا پیگیری خاصی نیست. کودک میتواند بدون هیچ مشکلی به زندگی عادیاش ادامه دهد، به مدرسه برود، ورزش کند و حتی فعالیتهای سنگین انجام دهد. در اغلب موارد، این صداها با افزایش سن و رشد بدن کودک، کاملاً ناپدید میشوند.
اما بهتر است کودک بهصورت دورهای توسط پزشک معاینه شود تا اطمینان حاصل شود که تغییری در وضعیت قلبی او ایجاد نشده است.
چه زمانی باید نگران صدای اضافه قلب کودک باشیم؟
اگرچه بسیاری از صداهای اضافه قلب در کودکان بیخطر هستند، اما بعضی از آنها ممکن است هشدارهایی در دل خود داشته باشند. دانستن علائمی که میتوانند همراه با سوفل قلب در کودکان ظاهر شوند، به والدین کمک میکند تا بهموقع و درست واکنش نشان دهند.
اگر کودک شما یکی از این علائم را دارد، حتماً موضوع را با بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان در میان بگذارید:
- خستگی زودرس هنگام بازی یا راه رفتن
- تنگی نفس یا تنفس صدادار
- عرق کردن زیاد در خواب یا هنگام غذا خوردن (بهویژه در نوزادان)
- اختلال در وزنگیری یا رشد نکردن مطابق سن
- کبودی لبها یا نوک انگشتان (بهویژه هنگام گریه یا فعالیت)
- بیقراری غیرعادی یا کاهش انرژی
وجود این نشانهها میتواند بیانگر یک مشکل زمینهای در عملکرد قلب باشد که نیاز به بررسی دقیق دارد. حتی اگر کودک قبلاً معاینه شده و صدای اضافه بیخطر تشخیص داده شده، در صورت بروز این علائم باید مجدد معاینه انجام شود.
آیا سوفل قلبی خطرناک است؛ چه باید کرد؟
در بیشتر موارد، سوفلهایی که در دوران کودکی شنیده میشوند، فقط ناشی از عبور سریعتر خون از قلب هستند و نه یک بیماری. این صداها معمولاً با رشد کودک از بین میروند و جای هیچ نگرانی نیست. البته در درصد کمی از موارد، این صدای اضافه میتواند نشانهای از وجود مشکلی در ساختار قلب باشد؛ مشکلی که نیاز به بررسی دقیقتر دارد.
اگر پزشک در معاینه کودک شما به صدای اضافه قلب اشاره کرد، نگران نباشید. این صدا میتواند کاملاً طبیعی باشد. اما حتماً بررسی کامل و دقیق انجام دهید تا از سلامت کامل قلب کودک مطمئن شوید.
همین امروز میتوانید برای مشاوره و معاینه تخصصی با دکتر رضا مسیحی وقت بگیرید.
سوالات متداول درباره سوفل قلب در کودکان
بله. در اغلب موارد، مخصوصاً در کودکانی که سوفل آنها بیخطر است، این صدا با رشد بدن و بزرگ شدن قلب و عروق از بین میرود. معمولاً تا سن ۱۲ سالگی این صدا محو میشود.
اگر پزشک تشخیص دهد که سوفل بیعلامت و بیخطر است، کودک میتواند تمام فعالیتهای روزمره و حتی ورزشهای معمول را بدون نگرانی انجام دهد.
در صورتی که نوع سوفل بیخطر باشد، معمولاً نیاز به تکرار اکو نیست. اما اگر پزشک موردی مشکوک تشخیص دهد، ممکن است برنامه پیگیری دورهای تجویز کند.
بسیاری از پزشکان عمومی یا کودکان میتوانند صدای سوفل را تشخیص دهند، اما تعیین نوع و شدت آن نیاز به بررسی تخصصی توسط فوق تخصص قلب کودکان دارد.