سوراخ قلبی در نوزادان یکی از شایعترین اختلالات مادرزادی قلب است که ممکن است در همان بدو تولد یا در ماههای ابتدایی تشخیص داده شود. خوشبختانه بسیاری از این موارد بدون نیاز به جراحی، به طور طبیعی بسته میشوند و در صورت نیاز به درمان، روشهای موثری برای آن وجود دارد. در این مقاله هر آنچه باید درباره این عارضه بدانید، از علائم تا روشهای درمان را شرح میدهیم.
اگر نوزادتان، دچار این عارضه است، برای اطمینان بیشتر، توصیه میشود از دکتر رضا مسیحی بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان مشاوره بگیرید.
سوراخ قلبی در نوزادان چیست؟
سوراخ قلبی در نوزادان به معنی وجود یک بازشدگی غیرطبیعی در دیوارههای داخلی قلب نوزاد است. این سوراخ باعث میشود خون به شکلی غیرعادی بین حفرههای قلبی حرکت کند. بسته به محل ایجاد سوراخ، این مشکل میتواند در یکی از دو قسمت زیر دیده شود:
- بین بطنها (VSD)
- بین دهلیزها (ASD)
در حالت طبیعی، خونِ غنی از اکسیژن به بدن میرود. اما در صورت وجود سوراخ قلبی، بخشی از این خون دوباره به ریه بازمیگردد که میتواند عملکرد قلب و ریه را تحت فشار قرار دهد.
انواع سوراخ قلبی در نوزادان
سوراخ قلبی در نوزادان، 2 نوع دارد و شناخت تفاوت آنها به درک بهتر روند درمان کمک میکند.
1. نقص دیواره بین بطنی (VSD)
در این نوع، سوراخ بین بطن چپ و راست قلب است که باعث میشود خونِ اکسیژندار از بطن چپ به بطن راست برود و دوباره به ریه پمپ شود. این اتفاق میتواند فشار روی ریه را افزایش دهد و در صورت بزرگ بودن سوراخ، باعث مشکلاتی در تنفس یا رشد کودک شود.
2. نقص دیواره بین دهلیزی (ASD)
در این حالت، سوراخ بین دهلیز چپ و راست ایجاد میشود و خون از دهلیز چپ به دهلیز راست نشت میکند. بسیاری از موارد ASD خفیف هستند و ممکن است تا سالها بدون علامت باقی بمانند. در برخی کودکان، این سوراخ قلبی بهمرور زمان خودبهخود بسته میشود.
علت سوراخ قلب در نوزادان چیست؟
علت دقیق سوراخ قلبی در نوزادان در بسیاری از موارد مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و محیطی نقش مهمی دارند.
برخی از دلایل یا عوامل خطر عبارتند از:
- سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی مادرزادی
- ابتلای مادر به برخی ویروسها در دوران بارداری، مانند سرخجه
- مصرف برخی داروها یا مواد مضر در دوران بارداری
- بیماریهای زمینهای مادر مثل دیابت کنترلنشده
- نقایص ژنتیکی یا سندرمهای مادرزادی
در بسیاری از موارد، حتی با رعایت تمام مراقبتها در دوران بارداری، این اختلال ممکن است بهصورت اتفاقی رخ دهد.
علائم سوراخ قلبی در نوزادان
علائم سوراخ قلبی در نوزادان بسته به نوع و اندازه سوراخ، متفاوت است. برخی از علائم رایج عبارتند از:
- تنفس سریع یا سخت مخصوصاً هنگام شیر خوردن یا خواب
- تعریق زیاد بهویژه در حین تغذیه
- عدم وزنگیری مناسب یا کندی رشد
- خستگی زودهنگام نوزاد
- صدای غیرعادی قلب (سوفل) که پزشک در معاینه با گوشی میشنود
چگونه سوراخ قلبی تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص دقیق سوراخ قلبی در نوزادان، باید از بررسیهای تخصصی قلب استفاده شود. این بررسیها به پزشک کمک میکند تا شدت، محل، و اثرات این اختلال را ارزیابی کند.
روشهای تشخیص عبارتند از:
- معاینه بالینی: شنیدن صدای غیرعادی قلب (سوفل) هنگام معاینه.
- اکوکاردیوگرافی (اکو قلب کودکان): بهترین روش برای مشاهده ساختار قلب و محل سوراخ.
- نوار قلب کودکان (ECG): بررسی الگوی فعالیت الکتریکی قلب.
- در برخی موارد نادر، MRI قلب یا کاتتریزاسیون ممکن است برای بررسی دقیقتر لازم باشد.
تشخیص بهموقع این مشکل میتواند از بروز عوارض جدی در آینده جلوگیری کند.
بیشتر بخوانید: نحوه تفسیر نوار قلب
درمان سوراخ قلبی در نوزادان
نوع درمان سوراخ قلبی در نوزادان بستگی به اندازه سوراخ، محل آن در قلب و شدت علائم دارد. برخی از نوزادان فقط نیاز به مراقبت دارند، اما در بعضی موارد، درمان دارویی یا حتی جراحی لازم است. در ادامه هریک از این روشهای درمانی را بررسی میکنیم:
1. بدون درمان خاص (نظارت منظم)
اگر سوراخ کوچک باشد و علائمی نداشته باشد، معمولا نیازی به درمان خاصی نیست. در این شرایط، پزشک با انجام اکو و بررسی رشد کودک، فقط روند بهبود را زیر نظر میگیرد. بیشتر سوراخهای کوچک تا سن ۲ سالگی خودبهخود بسته میشوند.
2. درمان دارویی
در صورتی که کودک دچار علائمی مانند تنفس سخت، تعریق زیاد یا وزنگیری کم باشد، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش فشار روی قلب و ریه تجویز کند. این داروها معمولاً برای کنترل وضعیت هستند، نه درمان قطعی.
3. بستن سوراخ با کاتتر قلبی
در برخی موارد، بهویژه در نقصهای بین دهلیزی (ASD)، میتوان از روشی کمتهاجمی به نام کاتتریزاسیون قلبی استفاده کرد. در این روش، وسیلهای از راه رگ پا وارد قلب میشود و سوراخ با یک دستگاه کوچک بسته میشود. این روش بدون نیاز به جراحی باز انجام میشود و دوران نقاهت آن کوتاهتر است.
4. جراحی قلب باز
اگر سوراخ بزرگ باشد یا باعث مشکلات جدی در تنفس، رشد یا عملکرد قلب شود، نیاز به جراحی قلب باز وجود دارد. در این روش، جراح با بخیه یا استفاده از یک وصله (patch) سوراخ را میبندد. بیشتر این جراحیها با موفقیت بالا انجام میشوند و کودک پس از آن میتواند زندگی طبیعی داشته باشد.
اگر سوراخ قلبی درمان نشود، چه مشکلاتی ایجاد میشود؟
در صورت عدم درمان بهموقع، برخی سوراخهای قلبی در نوزادان میتوانند باعث آسیب به ریه یا قلب شوند.
عوارض احتمالی عبارتاند از:
- فشار بالای ریه (Pulmonary Hypertension)
- نارسایی قلبی در سنین بالاتر
- ضربان نامنظم قلب
- افزایش خطر عفونت در قلب (اندوکاردیت)
- کاهش سطح اکسیژن خون در موارد خاص
مراقبتهای لازم پس از تشخیص
مراقبتهای خانگی و پزشکی بعد از تشخیص سوراخ قلبی نقش مهمی در سلامت نوزاد دارند.
نکاتی که باید رعایت کنید:
- تغذیه مناسب: ممکن است کودک به انرژی بیشتری نیاز داشته باشد. بهتر است دفعات شیردهی بیشتر شود یا از شیرهای تقویتی استفاده شود (با نظر پزشک).
- پیگیری وزن و رشد: رشد جسمی باید مرتب بررسی شود تا اطمینان حاصل شود که قلب کودک به درستی کار میکند.
- ویزیتهای منظم: بسته به نظر پزشک، ممکن است هر چند ماه یک بار نیاز به انجام اکو باشد.
- پیشگیری از عفونت: در برخی موارد خاص، پزشک قبل از انجام برخی اقدامات پزشکی (مثلاً دندانپزشکی)، آنتیبیوتیک تجویز میکند.
جمعبندی
سوراخ قلبی در نوزادان از رایجترین مشکلات مادرزادی قلب است که در بسیاری از موارد بدون نیاز به درمان خاص بهبود مییابد. اما در موارد دیگر، درمان دارویی، روشهای غیرجراحی یا جراحی قلب باز میتواند سلامت کودک را تضمین کند.
اهمیت اصلی در تشخیص بهموقع، مراقبتهای دقیق، و پیگیری با پزشک متخصص است. اگر نوزاد شما با این مشکل مواجه است، نگران نباشید؛ با مراقبت مناسب، اغلب کودکان آیندهای سالم و طبیعی خواهند داشت.
نیاز به مشاوره دارید؟
برای بررسی دقیق وضعیت قلب نوزاد خود، میتوانید با دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص بیماریهای قلب کودکان، وقت مشاوره حضوری یا آنلاین بگیرید.
سوالات رایج والدین درباره سوراخ قلبی در نوزادان
آیا همه سوراخهای قلبی در نوزادان خطرناک هستند؟
خیر. بسیاری از سوراخهای کوچک مشکلی ایجاد نمیکنند و بدون درمان خاصی بسته میشوند.
آیا همیشه نیاز به جراحی وجود دارد؟
نه. فقط در مواردی که سوراخ بزرگ باشد یا باعث علائم شود، جراحی توصیه میشود.
آیا نوزاد بعد از درمان میتواند زندگی عادی داشته باشد؟
بله. بیشتر نوزادان پس از درمان کامل، بدون هیچ محدودیتی به زندگی، تحصیل و بازی ادامه میدهند.
آیا سوراخ قلبی در نوزادان ژنتیکی است؟
در برخی موارد بله، ولی بیشتر مواقع دلیل مشخصی ندارد و بهصورت اتفاقی رخ میدهد.