نارسایی قلبی در کودکان اختلالی است که به دلایل مختلفی مانند بیماریهای مادرزادی قلب، عفونتها، مشکلات دریچهای یا اختلالات متابولیک بروز پیدا میکند. این وضعیت در سنین مختلف کودکی، از دوران نوزادی تا نوجوانی، ممکن است رخ دهد، اما نارسایی قلب در نوزاد به دلیل شرایط ویژه فیزیولوژیکی این گروه سنی، اهمیت و پیچیدگی بیشتری دارد. در این مقاله، به بررسی علل، علائم، روشهای تشخیص و درمان نارسایی قلبی در کودکان پرداختیم تا والدین بتوانند با آگاهی بیشتر، نسبت به این وضعیت حساس، اقدامات لازم را به موقع انجام دهند.
نارسایی قلبی در کودکان چیست؟
نارسایی قلبی در کودکان یک اختلال عملکردی در قلب است که طی آن توانایی قلب برای پمپاژ خون کافی جهت پاسخ گویی به نیازهای بدن کاهش مییابد. این وضعیت باعث اختلال در گردش خون و عملکرد طبیعی اندامها میشود و نیازمند مراقبت های تخصصی و درمان مداوم است. تشخیص و پیگیری دقیق نقش مهمی در کنترل روند بیماری کودک دارد.
علائم نارسایی قلبی در کودکان
نارسایی قلبی در کودکان عملکرد طبیعی اندامها را مختل کرده و علائم متعددی ایجاد میکند که بسته به سن کودک متفاوت است. به عنوان مثال:
علائم نارسایی قلبی در نوزاد و شیرخواران
- مشکل در شیر خوردن یا مکیدن
- تعریق شدید به ویژه هنگام تغذیه
- تنفس سریع، سطحی یا سخت
- اختلال در رشد یا افزایش وزن ضعیف
- بی قراری یا خستگی زودهنگام
- کبودی لب ها یا پوست
علائم نارسایی قلبی در کودکان
- تنگی نفس هنگام فعالیت یا در حالت استراحت
- خستگی زودرس و کاهش تحمل فعالیت
- سرفه مزمن، به ویژه هنگام دراز کشیدن
- ورم پاها، مچ ها یا شکم
- کاهش اشتها و ضعف عمومی
- ضربان قلب تند یا نامنظم
- احساس فشار یا ناراحتی در قفسه سینه
علت نارسایی قلبی در کودکان چیست؟
علت نارسایی قلبی در کودکان عوامل مختلفی است که شایع ترین آن ها را در ادامه بیان خواهیم کرد.
بیماریهای مادرزادی قلب
بیماری مادرزادی قلبی شامل مجموعه ای از نقص های ساختاری هستند که هنگام تولد در قلب یا عروق بزرگ آن شکل میگیرند. این نقص ها شامل سوراخ های غیرطبیعی بین بخش های مختلف قلب مثل سوراخ بین دهلیزها یا بطن ها، انسداد یا تنگی در مسیرهای خونی، یا اختلال در عملکرد دریچه های قلب میباشند. این مشکلات باعث میشوند خون به درستی در قلب و بدن جریان پیدا نکند و قلب برای جبران این اختلال مجبور به کار اضافی شود که در طول زمان به ضعف عضله قلب و نارسایی قلبی منجر میشود.
عفونتهای ویروسی میوکاردیت
میوکاردیت به التهاب عضله قلب گفته میشود که ناشی از عفونت های ویروسی مانند آدنوویروس، پاروویروس یا ویروس های دیگر است. این عفونت قلب کودکان باعث آسیب مستقیم به سلول های عضله قلب شده و توانایی قلب در انقباض و پمپاژ خون را کاهش میدهد.
مشکلات دریچهای
دریچههای قلب نقش کنترل جریان خون در جهت صحیح را دارند. مشکلات دریچه ای شامل تنگی یا باز ماندن غیرطبیعی دریچه و برگشت خون است. این اختلالات باعث میشوند قلب برای پمپاژ خون مجبور به کار بیشتر شود. به مرور زمان، این بار اضافی باعث ضعف عضله قلب و نارسایی میشود.
فشار خون بالا یا بیماریهای متابولیک
فشار خون بالا در کودکان هر چند کمتر از بزرگسالان شایع است، اما باعث افزایش فشار کاری قلب میشود. وقتی قلب برای مقابله با مقاومت بالای عروقی مجبور به انقباض شدید میشود، عضله قلب دچار فشار و خستگی میشود و در نهایت نارسایی قلبی ایجاد میشود.
علل نادرتر بیماریهای ژنتیکی یا سندرمی
در برخی موارد، نارسایی قلبی ناشی از بیماری های ژنتیکی یا سندرم های خاص است که بر ساختار و عملکرد قلب تاثیر میگذارند. این بیماری ها باعث تغییرات در پروتئین های عضله قلب، کانال های یونی یا سایر اجزای سلولی قلب میشوند.
نارسایی قلبی حاد و مزمن در کودکان
نارسایی قلبی حاد به حالتی گفته میشود که عملکرد قلب به طور ناگهانی و سریع دچار افت میشود و قلب نمیتواند خون کافی را به بدن پمپاژ کند. این وضعیت به دنبال یک حادثه ناگهانی مثل عفونت شدید، آسیب ناگهانی عضله قلب، آریتمی های شدید یا عوارض پس از جراحی قلب رخ میدهد. علائم نارسایی حاد به سرعت بروز میکنند و نیازمند مراقبت های فوری و درمان سریع در بیمارستان هستند.
نارسایی قلبی مزمن به حالتی گفته میشود که قلب به تدریج و به مرور زمان دچار ضعف و ناتوانی در پمپاژ خون میشود. این حالت نتیجه مشکلات طولانی مدت مانند بیماری های مادرزادی قلب، کاردیومیوپاتی مزمن یا مشکلات دریچه ای است که به مرور باعث فرسودگی عضله قلب میشوند. علائم نارسایی مزمن به تدریج ظاهر میشوند و شامل خستگی مکرر، تنگی نفس، ورم اندامها و کاهش رشد کودک است.
روشهای تشخیص نارسایی قلبی در کودکان
برای تشخیص نارسایی قلبی در کودکان، ابتدا پزشک با معاینه بالینی، علائم و نشانه های کودک را بررسی میکند، مانند تنگی نفس، ورم اندام ها و صداهای غیرطبیعی قلب. سپس برای ارزیابی دقیق تر عملکرد قلب، از روش های تصویربرداری مثل اکوکاردیوگرافی استفاده میشود که ساختار، عملکرد عضله قلب و وضعیت دریچه ها را نشان میدهد. همچنین نوار قلب (ECG) برای شناسایی بی نظمی های ضربان و مشکلات الکتریکی قلب و عکس قفسه سینه برای بررسی اندازه قلب و تجمع مایعات در ریه ها کاربرد دارد.
علاوه بر این، آزمایش های خونی مانند اندازه گیری سطح هورمون BNP به تشخیص نارسایی قلبی کمک میکند و در موارد خاص، کاتتریزاسیون قلب یا MRI برای بررسی دقیق تر ساختار و عملکرد قلب انجام میشود.
درمان نارسایی قلبی در کودکان
درمان نارسایی قلبی کودکان با توجه به علت بروز این عارضه و شدت نارسایی قلبی متفاوت است در ادامه برخی از روش های درمان نارسایی قلبی در کودکان بیان شده است.
داروها
- دیورتیک ها: این داروها به کاهش تجمع مایعات اضافی در بدن کمک میکنند و باعث کاهش ورم و فشار روی قلب میشوند.
- مهارکنندههای ACE مهارکننده های آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانسین: این داروها باعث گشاد شدن عروق خونی و کاهش فشار خون میشوند که در نتیجه بار کاری قلب کمتر شده و عملکرد آن بهبود مییابد. همچنین به پیشگیری از تخریب بیشتر عضله قلب کمک میکنند.
- بتابلوکرها: این داروها ضربان قلب را کاهش داده و باعث میشوند قلب با انرژی کمتر، کارایی بیشتری داشته باشد.
درمان بیماری زمینهای
برای کنترل نارسایی قلبی، اصلاح و درمان علت اصلی که منجر به نارسایی شده، بسیار حیاتی است. در صورت وجود نقص مادرزادی قلب، نیاز به جراحی یا کاتتریزاسیون میباشد یا اگر عفونت ویروسی باعث التهاب عضله قلب شده، درمان برای برطرف کردن عفونت انجام میشود. بدون درمان علت اصلی، کنترل نارسایی قلبی سخت خواهد بود.
جراحی در صورت نیاز
گاهی اوقات بیماری زمینه ای نارسایی قلبی نیاز به مداخلات جراحی دارد، مانند اصلاح نقایص مادرزادی قلب یا تعویض دریچه های آسیب دیده. در موارد شدید که درمان دارویی و جراحی های اصلاحی پاسخگو نباشند، ممکن است پیوند قلب به عنوان گزینه نهایی مطرح شود.
مراقبتهای خانگی و پیگیری مداوم
مراقبت های خانگی شامل رعایت رژیم غذایی متعادل، محدود کردن مصرف نمک برای کاهش احتباس مایعات و پیروی از دستورالعمل های دارویی است. همچنین نظارت دقیق بر علائم بیماری و مراجعه منظم به پزشک برای پیگیری وضعیت قلب و تنظیم درمان اهمیت بالایی دارد. فعالیت های بدنی باید تحت نظر پزشک تنظیم شود تا کودک بیش از حد خسته نشود.
نقش فوق تخصص قلب کودکان در تشخیص و درمان
بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان نقش کلیدی در تشخیص، درمان و پیگیری نارسایی قلبی در کودکان دارد. دکتر مسیحی با دانش تخصصی خود در زمینه بیماری های قلبی در سنین نوزادی تا نوجوانی، قادر است علائم گاهی مبهم یا غیرمعمول نارسایی قلبی را به درستی تشخیص دهد و علت زمینه ای آن را شناسایی کند. پزشک با استفاده از ابزارهایی مانند اکوکاردیوگرافی، نوار قلب، MRI قلب و دیگر روش های تشخیصی، عملکرد دقیق قلب را بررسی کرده و شدت بیماری را تعیین میکند.
در مرحله درمان، فوق تخصص قلب کودکان بهترین برنامه دارویی را با توجه به سن، وزن و شرایط خاص کودک تنظیم میکند و در صورت نیاز، تصمیم گیری درباره جراحی، کاتتریزاسیون قلب یا ارجاع به مراکز پیوند قلب را انجام میدهد. پیگیری منظم و بلند مدت کودک برای ارزیابی پاسخ به درمان، پیشگیری از عوارض و تنظیم مجدد داروها از وظایف مهم این متخصص است.
جهت تشخیص و درمان با دکتر رضا مسیحی تماس بگیرید.
راههای پیشگیری از نارسایی قلبی در کودکان
پیشگیری از بیماری قلبی در کودکان به معنای کاهش عوامل خطر و مراقبت از سلامت قلب از دوران بارداری تا کودکی است. اگرچه برخی موارد مانند بیماری های مادرزادی قابل پیشگیری کامل نیستند اما با رعایت برخی اصول، میتوان احتمال بروز نارسایی قلبی یا پیشرفت آن را کاهش داد. مثل:
- مراقبتهای دوران بارداری
- غربالگری و تشخیص زودهنگام نقص های مادرزادی
- انجام اکوی قلب جنین در صورت وجود سابقه خانوادگی
- کنترل بیماری های مزمن و متابولیک
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائم مشکوک به نارسایی قلبی در کودکان بسیار مهم است، زیرا تشخیص زودهنگام نقش حیاتی در درمان موثر دارد. در موارد زیر، باید هرچه سریع تر به پزشک یا فوق تخصص قلب کودکان مراجعه کرد.
- تنفس سریع، سخت یا صدا دار کودک حتی در حالت استراحت
- خستگی زودرس یا عدم توانایی در انجام فعالیت های معمول مانند بازی یا دویدن
- تعریق زیاد، مخصوصا هنگام شیر خوردن یا فعالیت سبک
- اختلال در رشد یا افزایش وزن ناکافی در نوزاد و کودک
- کبودی لب ها، زبان یا ناخن ها
- ورم در پاها، شکم یا اطراف چشم
- ضربان قلب غیرعادی
در پایان؛ آیا نارسایی قلبی در کودکان درمان دارد؟
نارسایی قلبی در کودکان در بسیاری از موارد قابل درمان یا کنترل است اما میزان موفقیت درمان ها تا حد زیادی به علت زمینه ای بیماری بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر نارسایی قلبی ناشی از نقص مادرزادی باشد، در صورت تشخیص و درمان به موقع از طریق جراحی یا کاتتریزاسیون قلب، کودک زندگی سالم و فعالی خواهد داشت. تشخیص زودهنگام نقش حیاتی در نتایج درمان دارد و مراجعه به فوق تخصص قلب کودکان مسیر درمان را بسیار موثرتر میکند.