فشار خون بالا در کودکان هم دیده میشود. متأسفانه آمارها نشان میدهد که شیوع آن در میان کودکان، حتی در سنین بسیار پایین، رو به افزایش است. نکته نگرانکننده اینجاست که فشار خون بالا در بسیاری از موارد هیچ علائم خاصی ندارد و ممکن است تا زمانی که کودک به دلایلی دیگر معاینه نشود، تشخیص داده نشود. به همین دلیل، آگاهی والدین از این موضوع اهمیت زیادی دارد.
در ادامه بهصورت دقیق به بررسی علائم بروز، راهکارهای درمانی و عوارض فشار خون بالا در کودکان میپردازیم.
فشار خون نرمال در کودکان چقدر است؟
برخلاف بزرگسالان که برای فشار خون بالا یک عدد ثابت وجود دارد، در کودکان این مقدار به عوامل مختلفی مثل سن، جنسیت و قد بستگی دارد. به طور کلی، نوزادان و کودکان خردسال فشار خون پایینتری نسبت به بچههای بزرگتر دارند. اگر فشار خون از محدوده نرمال خارج شود، ممکن است یک مشکل زمینهای وجود داشته باشد. در چنین شرایطی گاهی لازم است بررسیهای دقیقتری مثل اکو قلب کودکان انجام شود تا عملکرد قلب بهطور کامل ارزیابی شود.
در جدول زیر میتوانید محدوده تقریبی فشار خون نرمال بر اساس سن را ببینید:
علائم فشار خون بالا در کودکان
در مراحل اولیه، فشار خون بالا در کودکان معمولاً علائم مشخصی ندارد، بهخصوص در نوزادان و کودکان زیر ۵ سال. اما در بعضی موارد، ممکن است نشانههایی ظاهر شود که نباید آنها را نادیده بگیرید. شناخت این علائم به تشخیص زودهنگام هر نوع عارضهای کمک میکند و میتواند از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری کند.
علائم فشار خون بالا در کودکان و نوزادان شامل موارد زیر است:
- تحریکپذیری زیاد یا بیقراری
- نداشتن اشتها یا امتناع از خوردن شیر
- تنفس سریعتر از حالت معمول
- خوابآلودگی یا بیحالی غیرعادی
- تشنج
- رشد کندتر از حد انتظار
در کودکانی که سن بیشتری دارند، ممکن است این علائم دیده شود:
- سردردهای مکرر
- تاری دید یا دوبینی
- خوندماغ شدن بدون علت مشخص
- تپش قلب
- احساس خستگی زودهنگام
- سرگیجه
- درد در ناحیه قفسه سینه
در صورت مشاهده این نشانهها، بهویژه در کودکان زیر ۵ سال، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید. انجام آزمایشهایی مثل نوار قلب کودکان میتواند به شناسایی علت مشکل کمک کند و مسیر درمان را مشخص کند.
📍 دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص قلب کودکان با تجربه بالا در تشخیص و درمان فشار خون بالا در کودکان، میتواند با بررسیهایی دقیق مانند نوار قلب کودکان یا اکو قلب کودکان، وضعیت قلب فرزندتان را با دقت بررسی کند.
علت و انواع فشار خون بالا در کودکان
فشار خون بالا در کودکان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و بهطور کلی به دو نوع تقسیم میشود:
- فشار خون اولیه
- فشار خون ثانویه
شناخت نوع فشار خون، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. پزشکان با بررسی دقیق سوابق خانوادگی، معاینات بالینی و انجام آزمایشهای تخصصی میتوانند نوع آن را مشخص کنند.
فشار خون اولیه (Essential)
این نوع از فشار خون بیشتر در کودکانی که سن بالاتری دارند و نوجوانان دیده میشود و معمولاً با سبک زندگی و عوامل محیطی ارتباط مستقیمی دارد. برخلاف فشار خون ثانویه، در این نوع معمولاً بیماری زمینهای خاصی وجود ندارد و عوامل روزمره زندگی مانند موارد زیر، در بروز آن نقش دارند.
- اضافه وزن یا چاقی
- کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی کافی
- مصرف بیش از حد نمک در رژیم غذایی
- سابقه خانوادگی فشار خون بالا
- قرار گرفتن در معرض استرسهای مکرر و شدید
فشار خون ثانویه (Secondary)
فشار خون ثانویه بیشتر در نوزادان و کودکان زیر ۵ سال دیده میشود و معمولاً به دلیل وجود یک بیماری دیگر ایجاد میشود. در این موارد، فشار خون بالا نشاندهنده یک مشکل زمینهای جدیتر است که باید بهدرستی شناسایی و درمان شود.
برخی از دلایل شایع فشار خون ثانویه در کودکان:
- بیماریهای کلیوی (مانند عفونت یا نارسایی کلیه)
- اختلالات قلبی مادرزادی
- مشکلات غدد درونریز مانند تیروئید یا غده آدرنال
- مصرف برخی داروها
- تنگی عروق کلیوی
لازم به ذکر است، در شرایطی هم که کودک علائمی مانند تپش قلب کودکان را از خود نشان دهد، معمولاً پزشک بررسیهای دقیقتری انجام میدهد تا احتمال وجود بیماریهای پنهان رد یا تأیید شود.
چگونه فشار خون بالا در کودکان تشخیص داده میشود؟
تشخیص فشار خون بالا در کودک برخلاف بزرگسالان، نمیتوان فقط با یکبار اندازهگیری تصمیم گرفت. پزشک باید فشار خون کودک را در چند نوبت و در شرایط مختلف اندازهگیری کند. سپس این مقادیر را با جدولهای استانداردی که بر اساس سن، قد و جنسیت تهیه شدهاند، مقایسه میکند.
اگر در چند بار اندازهگیری، فشار خون بالاتر از حد نرمال باشد، آزمایشهای تکمیلی آغاز میشود. برای بررسی تأثیر فشار خون بالا بر قلب، ممکن است پزشک از ابزارهایی مثل نوار قلب یا اکو قلب کودکان استفاده کند.
این بررسیها بهویژه برای نوزادان و کودکان زیر ۵ سال اهمیت زیادی دارد، چون در این گروه سنی احتمال فشار خون ثانویه بالاتر است. در ادامه فرآیند تشخیص، آزمایشهایی مثل خون، ادرار و تصویربرداریهای دقیقتر هم ممکن است لازم باشد تا علت اصلی بهدرستی مشخص شود.
روش صحیح اندازهگیری فشار خون در کودکان
اگر فشار خون در کوکان بهدرستی انجام نشود، ممکن است نتایج اشتباه به دست بیاید و روش درمانی بهدرستی انتخاب نشود.
یکی از مهمترین نکات در این راستا، انتخاب کاف یا بازوبند فشارسنج مناسب با اندازه بازوی کودک است. استفاده از کاف بزرگتر یا کوچکتر باعث میشود عدد فشار خون بهطور غیرواقعی بالا یا پایین نشان داده شود.
قبل از اندازهگیری، کودک باید چند دقیقه در آرامش کامل بنشیند. محیط باید ساکت، آرام و دارای دمای مناسب باشد. همچنین لازم است بازوی کودک در سطح قلب قرار بگیرد و هنگام اندازهگیری، کاملاً بیحرکت باشد.
در نوزادان و کودکان زیر ۵ سال، معمولاً از دستگاههای مخصوص و روشهای خاصتری استفاده میشود تا نتایج دقیقتری حاصل شود.
عوارض فشار خون بالا در کودکان
اگر فشار خون بالا در کودکان بهموقع تشخیص داده نشود و تحت درمان قرار نگیرد، میتواند در آینده عوارض جدی بهجا بگذارد. این عوارض تنها به قلب و عروق محدود نمیشود، بلکه ممکن است عملکرد سایر اندامهای حیاتی بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
برخی از عوارض شایع فشار خون بالا در کودکان عبارتند از:
- آسیب به عضله و عملکرد قلب
- ضخیم شدن دیوارههای عروقی
- کاهش کارکرد کلیهها
- اختلال در بینایی
- سردردهای مکرر
- کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی به دلیل خستگی یا بیحالی
- افزایش احتمال ابتلا به فشار خون بالا در دوران بزرگسالی
با توجه به این موارد، مراجعه زودهنگام به بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان بسیار مهم است. انجام بررسیهایی مانند اکو قلب کودکان یا سایر تستهای تشخیصی میتواند در شناسایی زودهنگام و پیشگیری از پیشرفت بیماری نقش مؤثری داشته باشد.
روشهای درمان فشار خون بالا در کودکان
درمان فشار خون بالا در کودکان بسته به علت، شدت فشار و وضعیت کلی سلامت کودک متفاوت است. گاهی تغییر سبک زندگی و تغذیه میتواند کافی باشد، اما در موارد شدیدتر، باید تحت نظر پزشک، دارو مصرف شود.
１. تغییر سبک زندگی و اصلاح تغذیه
موارد زیر میتوانند در کنترل و حتی درمان فشار خون نقش کلیدی داشته باشند:
- کاهش مصرف نمک در وعدههای غذایی
- مصرف بیشتر میوهها و سبزیجات تازه
- انجام فعالیت بدنی روزانه (حداقل ۳۰ دقیقه)
- کاهش زمان استفاده از تلویزیون، موبایل و تبلت
- حفظ وزن در محدوده سالم نسبت به سن و قد
２. داروهای تجویزی (در موارد شدید)
اگر با تغییر سبک زندگی فشار خون کودک به سطح نرمال نرسد، پزشک ممکن است داروهای خاصی برای کنترل آن تجویز کند. این داروها باید فقط تحت نظر پزشک فوق تخصص قلب کودکان و متناسب با شرایط بدنی کودک استفاده شوند.
تغذیه مناسب برای کودکان با فشار خون بالا
تغذیه سالم یکی از موثرترین روشهای کنترل فشار خون بالا در کودکان است. انتخاب درست غذاها تأثیر زیادی در تنظیم فشار خون و سلامت کلی کودک دارد.
مواد غذایی مفید:
- میوههای تازه مثل سیب، موز، پرتقال
- سبزیجات برگسبز مانند اسفناج و کلم بروکلی
- غلات کامل مانند نان سبوسدار، جو و برنج قهوهای
- لبنیات کمچرب مانند شیر و ماست
- گوشت سفید مثل مرغ بدون پوست و ماهی
- مغزها و دانهها به مقدار کنترلشده (بادام، گردو)
- نوشیدن آب کافی در طول روز
خوراکیهایی که بهتر است محدود یا حذف شوند:
- غذاهای فراوریشده، کنسروی و شور
- چیپس، پفک و سایر تنقلات ناسالم
- نوشابه و سایر نوشیدنیهای شیرین صنعتی
- شیرینیجات، شکلاتهای کارخانهای
- فستفودها و غذاهای سرخشده
- سوسیس، کالباس و گوشتهای فرآوریشده
نمونه برنامه غذایی روزانه
برای تنظیم رژیم غذایی دقیقتر، میتوانید با پزشک فوق تخصص قلب کودکان مشورت کنید تا بر اساس شرایط کودکتان، تغذیهای مناسب تعیین شود.
| وعده | زمان تقریبی | مواد غذایی پیشنهادی |
| صبحانه | ۷ تا ۸ صبح | نان سبوسدار، پنیر کمنمک، گردو، میوه تازه |
| میانوعده | ۱۰ صبح | موز یا سیب + چند عدد بادام |
| ناهار | ۱ تا ۲ ظهر | برنج قهوهای، خورشت سبزیجات، سالاد با روغن زیتون، ماهی |
| عصرانه | ۵ عصر | ماست پروبیوتیک، خیار یا هویج |
| شام | ۸ شب | سوپ عدس یا مرغ بدون نمک + نان سبوسدار |
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر متوجه علائم مداوم یا غیرعادی در کودک شدید، حتما به متخصص مراجعه کنید. تشخیص و پیگیری بهموقع، از بسیاری از عوارض جلوگیری میکند.
- تپش قلب
- سردردهای مکرر یا بدون علت
- خستگی یا بیحالی شدید
- تاری دید یا دوبینی
- تشنج، اختلال در خواب یا تمرکز
اگر حتی کوچکترین نشانهای از فشار خون بالا در کودک خود مشاهده کردهاید یا بهدنبال بررسی سلامت قلب فرزندتان هستید، هیچچیز مهمتر از اقدام بهموقع نیست. فشار خون بالا در کودکان ممکن است بدون علامت باشد، اما عواقب آن میتواند بلندمدت و جدی باشد.
برای تشخیص زودهنگام، دریافت برنامه درمانی مناسب و اطمینان از سلامت قلب کودکتان، همین امروز با مطب دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص قلب کودکان تماس بگیرید