تپش قلب کودکان، آیا خطرناک است؟ بسیاری از پدر و مادرها با شنیدن جملههایی مثل «قلبم تند میزنه» یا مشاهده علائمی مثل اضطراب، بیقراری یا ضعف ناگهانی در کودکشان، نگران میشوند. در بسیاری از موارد، این پدیده میتواند کاملاً طبیعی باشد، اما گاهی هم هشداری خاموش از یک اختلال قلبی پنهان است.
اما واقعاً چه زمانی تپش قلب در کودکان طبیعی است و چه زمانی نیاز به پیگیری فوری دارد؟ در این مقاله، شمارا با نشانهها، دلایل و راههای تشخیص و درمان تپش قلب کودکان آشنا میکنیم. اگر به سلامت قلب فرزندتان اهمیت میدهید، تا انتها مقاله همراه ما باشید.
اگر تپش قلب کودکتان شما را نگران کرده، همین حالا برای مشاوره و معاینه تخصصی با دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص قلب کودکان، وقت بگیرید.
تپش قلب کودکان چیست؟
تپش قلب کودکان به حالتی گفته میشود که ضربان قلب او سریعتر یا نامنظمتر از حالت طبیعی باشد. این وضعیت همیشه نشانهٔ یک بیماری نیست و در بسیاری از موارد، واکنشی طبیعی به عواملی مانند فعالیت بدنی، هیجان یا استرس محسوب میشود.
تفاوت مهم بین تپش قلب طبیعی و غیرطبیعی در این است که نوع طبیعی آن معمولا با شرایطی مانند بازی، گریه یا اضطراب آغاز میشود و پس از مدت کوتاهی خودبهخود برطرف میگردد. اما تپشهایی که بیدلیل و بهطور مداوم تکرار شوند، نیاز به بررسی تخصصی پزشک دارند.
محدودهٔ نرمال ضربان قلب در کودکان بستگی به سن آنها دارد. بهطور معمول نوزادان ضربان قلب بالاتری نسبت به کودکان بزرگتر دارند. جدول زیر محدوده طبیعی ضربان قلب در حالت استراحت را بر اساس سن کودک نشان میدهد:
| محدودهٔ طبیعی ضربان قلب (تعداد ضربه در هر دقیقه) | سن کودک |
| ۱۲۰ تا ۱۶۰ | نوزادان (۰ تا ۱ ماه) |
| ۱۱۰ تا ۱۵۰ | ۱ تا ۱۲ ماه |
| ۹۰ تا ۱۴۰ | ۱ تا ۳ سال |
| ۸۰ تا ۱۲۰ | ۳ تا ۶ سال |
| ۷۰ تا ۱۱۰ | ۶ تا ۱۲ سال |
علائم تپش قلب در کودکان
تپش قلب کودکان همیشه با ابراز ناراحتی مستقیم آنها همراه نیست، چون بسیاری از بچهها نمیتوانند احساسات بدنی خود را با واژههای دقیق بیان کنند. بنابراین برای اطلاع از این موضوع باید به نشانههایی که در رفتار یا ظاهر کودک دیده میشود توجه کرد. اگرچه بعضی از این علائم ممکن است در شرایط عادی هم دیده شوند اما تکرار یا شدت آنها میتواند هشداری برای بررسی بیشتر باشد.
ضربان قلب سریع یا نامنظم
اگر هنگام در آغوش گرفتن کودک یا در حالت که خوابیده متوجه ضربانهایی شدید که خیلی تند یا ناهماهنگ میزند ممکن است فرزند شما به تپش قلب دچار شده باشد. حتی اگر کودک چیزی نگوید، بدنش با این زبان بیصدا به شما علامت میدهد
احساس کوبش قلب
گاهی کودک بدون آن که دقیق بداند در بدنش چه میگذرد، از تپش شدید یا ضربان غیرعادی قلبش حرف میزند. احساس کوبش قلب یکی از نشانههای شایع تپش قلب کودکان است.
سرگیجه یا غش ناگهانی
در صورتی که کودک بدون علت مشخص احساس سرگیجه کند، هنگام ایستادن تعادل خود را از دست بدهد یا برای لحظاتی بیهوش شود، ممکن است این وضعیت ناشی از اختلال در ریتم قلب و کاهش ناگهانی جریان خون به مغز ایجاد گردد. چنین علامتی حتی اگر تنها یکبار رخ دهد، نباید نادیده گرفته شود.
ضعف یا خستگی غیرعادی
در صورتی که کودک معمولا فعالیت و انرژی بالایی دارد اما پس از چند دقیقه دویدن سریع خسته میشود، نیاز به استراحت پیدا کند یا ابراز کند که قادر به ادامه فعالیت نیست، این موضوع میتواند نشاندهنده کاهش توان قلب در پمپاژ موثر خون باشد. بروز خستگی غیرعادی به ویژه اگر ناگهانی رخ دهد، از علائم مهم و قابل توجه تپش قلب کودکان به شمار میآید.
تنگی نفس یا رنگ پریدگی
نفسنفس زدن پس از فعالیتهای سبک، همراه با کبودی لبها و رنگ پریدگی چهره، نشاندهنده ناتوانی قلب در توزیع مناسب خون و اکسیژن به بافتهای بدن است. هنگامی که این علائم با تپش قلب همراه شوند، لازم است که سریعا برای انجام بررسیهای تخصصی به پزشک مراجعه کنید.
علت های تپش قلب در کودکان
تپش ناگهانی در کودک دلایل مختلفی دارد و بعضی از آنها بیخطر و طبیعی هستند اما برخی دیگر نیاز به بررسی و اقدامات ویژه پزشکی دارند. شناخت این علل کمک میکند تا والدین بهتر بتوانند وضعیت کودک را ارزیابی کنند و در صورت نیاز به موقع به پزشک مراجعه کنند.
علتهای طبیعی و غیر بیماری زا
برخی از عوامل باعث افزایش ضربان قلب کودک میشوند که ریشه در بیماری قلبی در کودکان ندارند و واکنش طبیعی بدن به شرایط محیطی یا جسمی هستند. این حالتها معمولا موقت بوده و با رفع عامل تحریککننده برطرف میشوند:
- فعالیت بدنی شدید
- استرس یا اضطراب
- تب
- مصرف نوشابههای کافئیندار
- استفاده از برخی داروها یا مواد غذایی
علتهای بیماری زا و نگران کننده
در مواردی تپش قلب ناشی از مشکلات جدیتری است که نیاز به پیگیری تخصصی دارد. این مشکلات میتوانند از اختلالات ریتم قلب تا بیماری مادرزادی قلبی ایجاد شوند:
- آریتمیهای قلبی
- نارسایی قلبی مادرزادی
- کمخونی
- اختلالات تیروئید
- مشکلات تعادل الکترولیتها
چه زمانی باید نگران شوید؟
اگر تپش قلب کودکان با علائم جدی همراه است، باید سریعا به پزشک مراجعه کنید. در برخی موارد بروز برخی علائم در کودک نیازمند پیگیری فوری والدین هستند تا از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری به عمل آید.
تپش قلب همراه با غش، کبودی لبها، تنفس دشوار یا درد قفسه سینه
وقتی تپش قلب با غش کردن، کبودی لبها، مشکل در تنفس یا درد در ناحیه قفسه سینه همراه شود، این نشانهها بیانگر نقص جدی در عملکرد قلب یا سیستم گردش خون است و نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد.
تپش قلب مکرر و بدون دلیل مشخص
اگر کودک بارها و بدون وجود دلیل واضح دچار تپش قلب میشود، باید حتما بررسیهای تخصصی انجام شود، چرا که ممکن است نشاندهنده اختلال ریتم یا مشکل قلبی باشد.
تپش قلب همراه با ابراز مکرر احساس کوبش قلب توسط کودک
در صورتی که کودک بهطور مکرر درباره احساس ضربان شدید یا کوبش قلب حرف میزند، این علامت نباید نادیده گرفته شود و بهتر است توسط فوق تخصص قلب کودکان وضعیت او ارزیابی شود.
بیشتر بخوانید: چرا ضربان قلب کودکان بیشتر از بزرگسالان است؟
روشهای تشخیص تپش قلب کودک
برای تعیین علت دقیق تپش قلب کودکان، پزشک از روشهای مختلفی استفاده میکند که هر کدام به تشخیص بهتر و درمان مناسبتر کمک میکنند. این روشها شامل موارد زیر هستند:
- معاینه بالینی توسط فوق تخصص قلب کودکان: معاینه دقیق و بررسی علائم بالینی پایهایترین گام در تشخیص تپش قلب است.در این روش پزشک به صدای قلب گوش میدهد و وضعیت عمومی کودک را ارزیابی میکند.
- نوار قلب کودکان (ECG): این آزمایش الکتریکی بودن ضربان قلب را ثبت میکند و کمک میکند تا ریتمهای غیرطبیعی شناسایی شوند.
- هولتر مانیتورینگ ۲۴ ساعته: در این روش کودک به مدت یک روز دستگاهی کوچک به بدنش متصل است که فعالیت قلب را بهطور مداوم ثبت میکند و تپشهای قلبی ناگهانی را ضبط میکند.
- اکو قلب کودکان: با استفاده از امواج صوتی، ساختار و عملکرد قلب به صورت تصویری بررسی میشود تا مشکلاتی مانند نقصهای ساختاری یا نارسایی قلبی تشخیص داده شود.
- آزمایش خون: آزمایش خون برای بررسی علل غیرقلبی مانند کمخونی یا اختلالات تیروئید انجام میشوند چراکه این عوامل میتوانند روی ضربان قلب کودک تأثیر بگذارند.
درمان تپش قلب در کودکان
درمان تپش قلب در کودکان به علت اصلی این وضعیت بستگی دارد. اگر ضربان سریع یا نامنظم قلب، واکنشی طبیعی به بازی، فعالیت بدنی، هیجان یا اضطراب باشد، جای نگرانی نیست و معمولا با ایجاد تغییراتی ساده در سبک زندگی، مانند کاهش مصرف خوراکیهای محرک، تنظیم خواب کودک و کمک به کاهش استرس، مشکل برطرف میشود.
اما زمانی که پزشک تشخیص دهد تپش قلب ناشی از یک مشکل جسمی مانند آریتمی، کمخونی یا اختلال در عملکرد تیروئید است، درمان تخصصیتری لازم خواهد بود. در این شرایط استفاده از داروهای تنظیمکننده ریتم قلب یا درمان بیماری زمینهای، بخشی از روند مراقبت خواهد بود. به عنوان مثال درمان کمخونی یا کنترل سطح هورمونهای تیروئید، در کاهش علائم قلبی بسیار مؤثر است.
در برخی موارد لازم است کودک برای مدتی تحت نظر بماند. انجام تستهای دورهای، استفاده از دستگاههای مانیتورینگ ضربان قلب و پیگیری منظم توسط فوق تخصص قلب کودکان به کنترل بهتر وضعیت و تنظیم برنامه درمانی برای جلوگیری از بروز مشکلات جدیتر کمک میکند. هدف نهایی انجام این اقدامات حفظ سلامت قلب کودک و پیشگیری از مشکلات احتمالی آینده است.
چرا باید به متخصص قلب کودکان مراجعه کرد؟
هرچند بسیاری از موارد تپش قلب کودکان بیخطر هستند، اما تشخیص دقیق اینکه کدام موارد نیاز به درمان دارند کار هر پزشکی نیست. بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان با دانش و تجربه ویژه در زمینه عملکرد قلب در سنین پایین، میتواند تفاوت بین تپشهای طبیعی و تپشهایی که نشانه بیماری قلبی کودکان هستند را بهدرستی تشخیص دهد.
در مراجعه به فوق تخصص قلب کودکان، علاوه بر معاینه بالینی، امکان انجام بررسیهای تخصصی مانند نوار قلب، اکو یا مانیتورینگ ۲۴ ساعته وجود دارد. این آزمایشها به پزشک کمک میکنند تا وضعیت قلب کودک را در حالتهای مختلف استراحت، خواب و انجام فعالیت بررسی کند.
گاهی نشانههایی مثل تپش قلب در خواب کودک، غش کردن، رنگپریدگی یا خستگی زودرس میتوانند نشانه بیماریهای پنهانی باشند که اگر بهموقع تشخیص داده نشوند، در آینده مشکلات جدیتری بهوجود میآورند. به همین دلیل اگر فرزندتان علائمی نگرانکننده دارد مراجعه به یک متخصص قلب کودکان گامی مهم در حفظ سلامت اوست.
نیاز به مشاوره دارید؟
برای بررسی دقیق وضعیت قلب نوزاد خود، میتوانید با دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص بیماریهای قلب کودکان، وقت مشاوره حضوری یا آنلاین بگیرید.
تپش قلب کودکان در بسیاری از موارد بیخطر است و به دلایلی مانند فعالیت، هیجان یا اضطراب ایجاد میشود. با این حال همیشه نمیتوان از ظاهر علائم بهتنهایی درباره جدی بودن یا نبودن آن قضاوت کرد. اگر تپش قلب ناگهانی کودک تکرار میشود، در خواب کودک رخ میدهد یا با نشانههای نگرانکننده همراه است، باید حتما دلایل بروز آن را بیابید.
بررسی دقیق ضربان قلب، توسط فوق تخصص قلب کودکان، به شما اطمینان میدهد که سلامت قلب فرزندتان در مسیر درستی قرار دارد. برای ارزیابی کامل و دریافت راهکارهای تخصصی، میتوانید به مطب دکتر رضا مسیحی، فوق تخصص قلب کودکان مراجعه کنید.
سؤالات متداول در مورد تپش قلب کودکان
در این سن ضربان قلب معمولا سریعتر از بزرگسالان است و اگر کودک در حال بازی یا هیجان باشد، این افزایش ضربان طبیعی است. اما اگر تپش قلب بهصورت مکرر، در حالت استراحت یا همراه با علائم دیگر دیده شود، نیاز است که علل این وضعیت بهشکل تخصصی بررسی گردد.
اگر تپش قلب در خواب کودک گاه به گاه رخ دهد و با هیچ علامت دیگری ظاهر نشود، معمولا جای نگرانی ندارد. اما تکرار آن، بهویژه اگر با بیدار شدن ناگهانی، تنفس سریع یا تعریق همراه گردد باید به پزشک مراجعه کنید.
مصرف زیاد مواد کافئیندار مانند نوشابهها، شکلات یا نوشیدنیهای انرژیزا میتواند باعث افزایش ضربان قلب شود. همچنین برخی افزودنیهای غذایی، قند زیاد و حتی حساسیتهای غذایی هم در برخی کودکان محرک تپش قلب هستند.
اضطراب، ترس، نگرانی یا فشارهای روانی مدرسه و محیط خانه میتوانند باعث افزایش ضربان قلب شوند. در این مواقع ایجاد محیطی آرام برای کودک به کاهش تپش قلب آن کمک میکند.