آریتمی قلبی در کودکان چیست و چه عواملی میتوانند باعث بروز آن شوند؟ این اختلال که به صورت ضربانهای نامنظم، بسیار کند یا بسیار سریع ظاهر میشود، ممکن است ناشی از مشکلات مادرزادی قلب، عفونتها یا عوامل ژنتیکی باشد. آیا همه آریتمیهای قلبی خطرناک هستند، یا برخی از آنها میتوانند بدون نیاز به درمان برطرف شوند؟ شناخت علائم این بیماری تا چه حد میتواند در تشخیص و مدیریت آن مؤثر باشد؟ در این مقاله به بررسی علل، علائم و روشهای درمان آریتمی قلبی در کودکان میپردازیم.
منظور از آریتمی قلبی کودکان چیست؟
آریتمی قلبی در کودکان نوعی اختلال در نظم طبیعی ضربان قلب است که باعث تند شدن، کند شدن یا نامنظم شدن ضربانها میشود. این مشکل زمانی رخ میدهد که سیگنالهای الکتریکی کنترلکننده ضربان قلب به درستی عمل نکنند. آریتمی میتواند بدون علائم باشد یا با نشانههایی مانند سرگیجه، ضعف، تپش قلب و غش همراه شود. برخی از آریتمیها بیخطر هستند و خودبهخود برطرف میشوند، اما برخی دیگر ممکن است نیاز به بررسی و درمان پزشکی داشته باشند.
علل بروز آریتمی قلبی کودکان
علل بروز آریتمی قلبی در کودکان میتواند به عوامل مختلفی مرتبط باشد که شامل مشکلات ساختاری قلب و بیماریهای زمینهای و عوامل خارجی میشود. برخی از مهمترین علل عبارتاند از:
1. نقایص مادرزادی قلب
برخی کودکان با مشکلات ساختاری قلب متولد میشوند که میتواند باعث آریتمی شود. این نقایص ممکن است شامل مشکلات در دیوارههای جداکننده حفرههای قلب، دریچههای غیرطبیعی یا مسیرهای اضافی انتقال سیگنالهای الکتریکی باشد.
2. اختلالات سیستم الکتریکی قلب
مشکلاتی مانند سندرم ولف-پارکینسون-وایت (WPW) یا سندرم QT طولانی میتوانند موجب ایجاد ضربانهای نامنظم شوند.
3. عفونتهای قلبی (میوکاردیت و اندوکاردیت)
التهاب عضله قلب یا دریچههای آن بر اثر عفونتهای ویروسی یا باکتریایی ممکن است منجر به اختلالات ریتم قلب شود.
4. عدم تعادل الکترولیتی
تغییر در سطح الکترولیتهایی مانند پتاسیم، کلسیم و منیزیم که برای انتقال سیگنالهای عصبی و فعالیت عضلات ضروری هستند، میتواند باعث بروز آریتمی قلبی کودکان شود.
5. بیماریهای متابولیک و ژنتیکی
برخی از بیماریهای متابولیکی مانند کم کاری یا پرکاری تیروئید و اختلالات ژنتیکی میتوانند بر عملکرد الکتریکی قلب تأثیر بگذارند.
6. عوامل خارجی و دارویی
مصرف برخی داروها، مسمومیت با مواد شیمیایی، استرس شدید، کمآبی بدن و مصرف کافئین یا مواد محرک دیگر ممکن است منجر به بروز آریتمی در کودکان شود.
آریتمی قلبی در کودکان چه علائمی دارد؟
نشانههای آریتمی قلبی در کودکان بسته به نوع و شدت آن متفاوت است. برخی از علائم رایج شامل:
- کودک ممکن است احساس کند که قلبش به شدت میتپد یا نامنظم میزند.
- کاهش جریان خون ناشی از آریتمی میتواند باعث سرگیجه، ضعف و حتی بیحالی شود.
- در موارد شدید، کاهش ناگهانی ضربان قلب یا افت شدید فشار خون میتواند باعث بیهوشی شود.
- کودکی که به آریتمی مبتلا است، ممکن است سریعتر از حد معمول خسته شود و توانایی انجام فعالیتهای روزمره را نداشته باشد.
- در برخی از کودکان، آریتمی میتواند باعث احساس تنگی نفس شود.
- برخی از انواع آریتمی، بهویژه مواردی که باعث استرس زیاد به قلب میشوند، ممکن است با درد یا فشار در قفسه سینه همراه باشند.
✔ برخی از آریتمیها ممکن است بدون علامت باشند و تنها در معاینات پزشکی یا انجام نوار قلب کودکان شناسایی شوند.
چگونه آریتمی قلبی کودکان تشخیص داده میشود؟
تشخیص آریتمی در کودکان معمولاً از طریق بررسی سابقه پزشکی، معاینه بالینی و انجام آزمایشهای تخصصی صورت میگیرد. اولین و مهمترین روش برای بررسی آریتمی، نوار قلب است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند. اگر آریتمی بهصورت نامنظم یا موقتی باشد، ممکن است از هولتر مانیتورینگ استفاده شود که دستگاهی کوچک است که برای 24 تا 48 ساعت بر ضربان قلب نظارت میکند.
در برخی موارد، پزشک برای بررسی دقیقتر، اکو قلب کودکان انجام میدهد که یک نوع سونوگرافی قلب است و اطلاعاتی درباره ساختار و عملکرد قلب ارائه میدهد. تست ورزش نیز ممکن است برای ارزیابی چگونگی واکنش قلب کودک به فعالیت فیزیکی انجام شود. در موارد پیچیدهتر، پزشک ممکن است از بررسی الکتروفیزیولوژیک (EPS) استفاده کند که به کمک کاتترهای مخصوص، فعالیت الکتریکی داخل قلب را ثبت کرده و محل دقیق مشکل را شناسایی میکند.
درمان آریتمی قلبی کودکان چگونه است؟
درمان آریتمی قلبی در کودکان بستگی به نوع و شدت آن دارد. برخی از آریتمیها نیاز به درمان خاصی ندارند و تنها تحت نظر بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان قرار میگیرند. در مواردی که آریتمی باعث ایجاد علائم شدید یا خطرناک شود، پزشک ممکن است از داروهای ضدآریتمی برای کنترل ضربان قلب استفاده کند.
در برخی موارد که دارودرمانی مؤثر نیست، پزشک ممکن است از کاردیوورژن الکتریکی استفاده کند که شامل ارسال شوکهای الکتریکی کوچک به قلب برای بازگرداندن ریتم طبیعی آن است. روش ابلیشن کاتتری نیز یکی از گزینههای درمانی پیشرفته است که در آن، پزشک از امواج رادیویی یا لیزر برای از بین بردن بافتهای غیرطبیعی که باعث آریتمی میشوند، استفاده میکند.
در برخی کودکان، کاشت ضربانساز (پیسمیکر) ضروری است، بهویژه در مواردی که کودک دچار برادیکاردی (ضربان قلب کند) شدید باشد. این دستگاه کوچک در زیر پوست قرار داده میشود و به تنظیم ضربان قلب کمک میکند. در شرایط بسیار نادر، جراحی قلب ممکن است برای اصلاح مشکلات ساختاری که موجب آریتمی شدهاند، مورد نیاز باشد.
بهطور کلی، شناسایی زودهنگام آریتمی و مدیریت صحیح آن میتواند به حفظ سلامت قلب کودک کمک کند. والدین باید در صورت مشاهده علائمی مانند تپش قلب غیرطبیعی، ضعف، سنکوپ یا مشکلات تنفسی در کودک خود، به پزشک مراجعه کنند تا بررسیهای لازم انجام شود.
سخن پایانی
آریتمی قلبی در کودکان به اختلال در ریتم طبیعی ضربان قلب اطلاق میشود که میتواند به صورت تاکیکاردی (ضربان سریع) یا برادیکاردی (ضربان کند) بروز کند. این اختلالات ممکن است علائمی مانند تپش قلب، تنگی نفس و خستگی را به همراه داشته باشند. در حالی که برخی از آریتمیهای قلبی در کودکان خطرناک نیستند، برخی دیگر میتوانند به مشکلات جدیتری منجر شوند. بنابراین، تشخیص بهموقع و درمان مناسب توسط متخصصان قلب و عروق ضروری است تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود.