نوار قلب ضعیف جنین یکی از علائمی است که میتواند نگرانیهایی در دوران بارداری ایجاد کند. این وضعیت معمولا در بررسیهای غیرتهاجمی مانند تست NST یا سونوگرافی داپلر شناسایی میشود و ممکن است نشانهای از مشکلات موقتی یا جدیتر در سلامت جنین باشد. نوار قلب ضعیف میتواند به دلایل مختلفی از جمله خواب بودن جنین، کاهش اکسیژنرسانی، مشکلات جفت یا بند ناف، مصرف برخی داروها توسط مادر، یا وجود بیماریهای زمینهای مانند دیابت و فشار خون بالا ایجاد شود. تشخیص بهموقع و پیگیری تخصصی نقش مهمی در مدیریت این وضعیت دارد.
نوار قلب ضعیف جنین چگونه است؟
برادی کاردی یا ضربان قلب پایین جنین زمانی رخ میدهد که مشکلاتی در سیستم الکتریکی قلب جنین وجود داشته باشد. این سیستم الکتریکی وظیفهی ارسال تکانههای الکتریکی به ماهیچههای قلب را دارد که موجب انقباض و پمپاژ خون به رگها میشود. در صورتی که ضربان قلب جنین ضعیف باشد، ممکن است نشاندهندهی اختلالات در این سیستم باشد. بررسی علت ضعیف بودن ضربان قلب جنین، بهویژه در سه ماهه اول بارداری، اهمیت ویژهای دارد، زیرا در برخی موارد این مشکل میتواند با خطر بالای مرگ جنین همراه باشد.
تفسیر نوار قلب جنین با انجام سونوگرافیهای کنترلی و بعدی، به شناسایی مشکلات موجود کمک میکند. در صورتی که ضربانی مشاهده نشود یا وضعیت “non-reactive NST” ثبت شود، باید علت تشکیل نشدن قلب جنین یا مشکلات مربوطه بهدقت مورد بررسی قرار گیرد. این بررسیها به پزشکان کمک میکند تا اقدامات لازم برای حفظ سلامت جنین را انجام دهند.
دلایل نوار قلب ضعیف جنین
تشخیص غیرطبیعی بودن نوار قلب جنین میتواند موجب اضطراب شدید والدین شود، اما باید دانست که ضربان قلب در مراحل اولیه بارداری همواره ثابت نیست. این عدد میتواند از جنینی به جنین دیگر یا بین بارداریهای مختلف، متفاوت باشد. عواملی که ممکن است منجر به نوار قلب ضعیف جنین شوند عبارتند از:
خستگی یا خواب بودن جنین
خستگی یا خواب بودن جنین یکی از رایجترین علل نوار قلب ضعیف جنین محسوب میشود. در این حالت، ضربان قلب ممکن است واکنشی به محرکها نشان ندهد، اما اغلب این وضعیت گذرا و بدون خطر جدی است. برای اطمینان از فعالیت قلبی، معمولا از مادر خواسته میشود نوشیدنی شیرین مصرف کند یا با حرکات جنین دکمهای را فشار دهد تا واکنش ضربان قلب به درستی ثبت شود.
داروهایی که مادر مصرف کرده
برخی داروهایی که مادر مصرف میکند، از جمله آرامبخشها، ضدافسردگیها، داروهای ضد فشار خون یا حتی آنتیهیستامینها، میتوانند باعث کاهش فعالیت جنین و در نتیجه کاهش پاسخدهی ضربان قلب شوند.
کاهش اکسیژن رسانی به جنین
کاهش اکسیژنرسانی به جنین یکی از دلایل مهم نوار قلب ضعیف جنین است. انقباضات شدید رحمی میتواند باعث کاهش جریان خون و در نتیجه کاهش اکسیژنرسانی به جفت شود. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است انجام تستهای بیشتر برای ارزیابی سلامت جنین را توصیه کند.
مشکلات جفت یا بند ناف
مشکلات جفت یا بند ناف یکی از دلایل شایع نوار قلب ضعیف جنین است. اگر جفت به درستی عمل نکند یا دچار جداشدگی زودرس شود، این میتواند منجر به کاهش جریان خون و اکسیژنرسانی به جنین گردد. همچنین فشردگی یا پیچ خوردگی بند ناف نیز میتواند باعث کاهش اکسیژنرسانی و ضربان قلب ضعیف در جنین شود. این مشکلات معمولا نیاز به نظارت دقیق و انجام تستهای اضافی برای ارزیابی وضعیت جنین دارند.
اختلالات قلبی مادرزادی
اختلالات قلبی مادرزادی یکی از دلایل نوار قلب ضعیف جنین است که میتواند به مشکلات جدی در سلامت جنین منجر شود. این اختلالات شامل برادیکاردی، کوآرکتاسیون آئورت، ناهنجاریهای دریچه قلب، مجرای شریانی باز و نقص دیواره قلب میشود که هرکدام میتوانند جریان خون را مختل کنند و منجر به کاهش اکسیژنرسانی به جنین شوند.
همچنین، تترالوژی فالوت و جابهجایی سرخرگ از دیگر اختلالات قلبی هستند که در صورت عدم درمان به موقع، میتوانند سلامت جنین را تهدید کنند. در این شرایط، پزشکان معمولا به تستهای دقیقتری برای ارزیابی وضعیت قلب جنین نیاز دارند.
عفونتها یا اختلالات زمینهای در مادر (دیابت، فشار خون بالا)
عفونتها یا اختلالات زمینهای در مادر مانند دیابت و فشار خون بالا میتوانند به طور مستقیم بر ضربان قلب جنین تأثیر بگذارند و یکی از دلایل نوار قلب ضعیف جنین محسوب شوند. تحقیقات نشان دادهاند که سطح بالای گلوکز خون مادر، به ویژه در مادران مبتلا به دیابت، با افزایش ضربان قلب جنین مرتبط است.
در مقابل، سطح پایین گلوکز خون میتواند باعث کاهش ضربان قلب جنین شود. همچنین فشار خون بالا میتواند جریان خون به جفت را کاهش دهد و در نتیجه اکسیژنرسانی به جنین را مختل کند، که این موضوع منجر به نوار قلب ضعیف جنین میشود.
آیا نوار قلب ضعیف جنین خطرناک است؟
نوار قلب ضعیف جنین ممکن است نشانهای از آریتمی یا بینظمی در ضربان قلب باشد که در برخی موارد طبیعی و موقتی است، اما گاهی میتواند زنگ خطری برای مشکلات جدیتر باشد. اگر این بینظمی همراه با کاهش حرکت جنین یا اکسیژنرسانی ناکافی باشد، ممکن است توسعه و عملکرد طبیعی قلب جنین را مختل کند. در این شرایط، پزشک با بررسیهای تکمیلی تصمیم به اقدامات لازم میگیرد.
در موارد شدیدتر، اختلالات ریتمیک قلب مانند برادیکاردی یا تاکیکاردی ممکن است نیاز به مداخلات فوری پزشکی داشته باشند تا از آسیب به جنین جلوگیری شود. این مشکلات میتوانند باعث کاهش جریان خون به اندامهای حیاتی جنین شده و روند رشد او را مختل کنند. بنابراین بررسی منظم ضربان قلب جنین، بهویژه در سهماهه سوم، اهمیت بالایی دارد.
در صورت مشاهده نوار قلب ضعیف چه باید کرد؟
در صورت مشاهده نوار قلب ضعیف جنین، نخستین اقدام بررسی دقیق علت این وضعیت توسط پزشک متخصص است. بسته به سن بارداری، شدت ناهنجاری و علائم همراه، اقدامات متفاوتی انجام میشود. ممکن است نیاز به تکرار تست NST (تست بدون استرس)، سونوگرافی داپلر یا تست بیوفیزیکال پروفایل باشد تا وضعیت سلامت عمومی جنین دقیقتر بررسی شود.
اگر ضعف ضربان قلب ناشی از مشکل خاصی باشد، درمانهای هدفمند مانند دارو درمانی، مدیریت بیماری زمینهای مادر (مانند دیابت یا فشار خون)، یا حتی زایمان زودرس میتواند مطرح شود. پزشک ممکن است برای تقویت سلامت جنین داروهایی مانند استروئید برای تکامل ریه تجویز کند. علاوه بر درمان پزشکی، تغذیه سالم نیز نقش مهمی دارد، رژیم غذایی غنی از کلسیم، تیامین، فسفر و مس با مصرف لبنیات، گوشت، حبوبات و غلات کامل میتواند به بهبود عملکرد قلب جنین کمک کند.