بیماری قلبی در کودکان چقدر خطرناک است و چگونه میتوان آن را تشخیص داد؟ این بیماریها که ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشند یا در طول دوران کودکی بروز کنند، میتواند بر رشد و سلامت کودک تاثیر بگذارند.
برخی از مشکلات قلبی بدون علائم جدی هستند و بهمرور زمان بهبود مییابند، اما برخی دیگر نیاز به درمان فوری دارند. والدین چگونه میتوانند نشانههای بیماری قلبی را در فرزند خود تشخیص دهند و چه اقداماتی برای درمان آن لازم است؟ در این مقاله، به بررسی انواع بیماری های قلبی کودکان، علائم، روشهای تشخیص و درمان آنها میپردازیم.
انواع بیماری قلبی در کودکان
بیماریهای قلبی در کودکان به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هرکدام ویژگیها و علائم خاص خود را دارند. در ادامه، به توضیح جامع و کامل این دستهبندیها میپردازیم:
۱. نقصهای مادرزادی قلبی (Congenital Heart Defects)
این بیماریها از بدو تولد وجود دارند و ناشی از ناهنجاریهای ساختاری قلب هستند:
- نقص دیواره بیندهلیزی (ASD): سوراخ بین دهلیزهای قلب که باعث اختلاط خون اکسیژندار و غیر اکسیژندار میشود.
- نقص دیواره بینبطنی (VSD): سوراخ در دیواره بین بطنها که میتواند منجر به افزایش جریان خون به ریهها شود.
- مجرای شریانی باز (PDA): باز ماندن مجرای شریانی پس از تولد که منجر به افزایش جریان خون به ریهها میشود.
- تنگی دریچههای قلب: باریک شدن دریچههای آئورت یا ریوی که جریان خون را محدود میکند.
- تترالوژی فالوت: ترکیبی از چهار نقص قلبی که موجب کاهش اکسیژنرسانی به بدن و کبودی پوست میشود.
۲. آریتمیهای قلبی (Cardiac Arrhythmias)
اختلالات در ریتم قلب که شامل موارد زیر میشوند:
- تاکیکاردی فوق بطنی: افزایش غیرطبیعی ضربان قلب با منشأ بالاتر از بطنها.
- تاکیکاردی بطنی: ضربان سریع قلب که از بطنها آغاز شده و ممکن است خطرناک باشد.
- برادیکاردی: کاهش غیرطبیعی ضربان قلب که میتواند نیاز به درمان داشته باشد.
۳. کاردیومیوپاتیها (Cardiomyopathies)
اختلالات عضله قلب که باعث کاهش عملکرد قلب میشوند:
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک: ضخیم شدن دیواره بطن چپ که میتواند باعث انسداد جریان خون شود.
- کاردیومیوپاتی دیلاته: بزرگ شدن و ضعف بطنها که ممکن است منجر به نارسایی قلبی شود.
- کاردیومیوپاتی محدودکننده: کاهش انعطافپذیری عضله قلب که عملکرد آن را مختل میکند.
۴. بیماریهای دریچهای قلب (Valvular Heart Diseases)
مشکلات دریچههای قلب که در عملکرد طبیعی جریان خون اختلال ایجاد میکنند:
- تنگی دریچهای: باریک شدن دریچههای قلب که عبور جریان خون را سخت میکند.
- نارسایی دریچهای: عدم بسته شدن کامل دریچهها که باعث برگشت خون به حفرات قلب میشود.
۵. فشار خون ریوی (Pulmonary Hypertension)
افزایش فشار در شریانهای ریوی که باعث فشار بر بطن راست قلب و کاهش اکسیژنرسانی به بدن میشود.
۶. بیماریهای عروق کرونر (Coronary Artery Disease)
تنگی یا انسداد عروق کرونر که در کودکان نادر است اما میتواند ناشی از بیماریهای زمینهای مانند دیابت باشد.
۷. بیماریهای پریکارد (Pericardial Diseases)
التهاب یا عفونت پرده اطراف قلب که میتواند باعث درد قفسه سینه و تجمع مایع در اطراف قلب شود.
بیماری های قلبی در کودکان چه علائمی دارد؟
بیماری های قلبی در کودکان بسته به نوع آن، میتوانند طیف وسیعی از علائم را ایجاد کنند. برخی از نوزادان با مشکلات قلبی مادرزادی ممکن است هنگام تغذیه دچار تنگی نفس و خستگی زودرس شوند. در موارد شدیدتر، کبودی لبها و ناخنها (سیانوز) به دلیل کاهش اکسیژن خون دیده میشود.
سایر علائم رایج شامل تعریق بیش از حد، تورم در اندامها، ضعف و کاهش وزنگیری است. در کودکان بزرگتر، درد قفسه سینه، تپش قلب و سرگیجه ممکن است نشانهای از بیماری قلبی باشد. بنابراین، هرگونه علائم غیرطبیعی در فعالیتهای روزانه کودک باید جدی گرفته شود.
علت بیماری قلبی در کودکان چیست؟
علت بیماری قلبی در کودکان میتواند مادرزادی یا اکتسابی باشد. بیماریهای مادرزادی قلبی به دلیل اختلالات ژنتیکی، عوامل محیطی در دوران بارداری مانند عفونتهای ویروسی (مانند سرخجه)، مصرف داروهای مضر، سیگار و الکل یا بیماریهای مزمن مادر (دیابت، فشار خون بالا) ایجاد میشوند. بیماریهای اکتسابی قلبی معمولاً ناشی از عفونتهای باکتریایی یا ویروسی (مانند تب روماتیسمی و بیماری کاوازاکی)، مشکلات متابولیکی و اختلالات سیستم ایمنی هستند.
آیا بیماری قلبی در کودکان خطرناک است؟
این موضوع به نوع بیماری بستگی دارد. برخی بیماریهای خفیف بدون نیاز به درمان خاصی برطرف میشوند و تاثیر چندانی بر زندگی کودک ندارند. اما بیماریهای پیچیدهتر مانند کاردیومیوپاتی یا نقصهای شدید قلبی میتوانند تهدیدکننده زندگی باشند. در موارد درماننشده، این بیماریها ممکن است باعث نارسایی قلبی، مشکلات رشد، کاهش اکسیژنرسانی به بدن و حتی مرگ زودرس شوند. خوشبختانه، با پیشرفت علم پزشکی، بسیاری از کودکان مبتلا میتوانند با تشخیص و درمان بهموقع، زندگی سالمی داشته باشند.
چگونه بیماریهای قلبی در کودکان تشخیص داده میشوند؟
تشخیص بیماریهای قلبی در کودکان با استفاده از مجموعهای از روشهای بالینی و تصویربرداری انجام میشود. پزشکان ابتدا با بررسی علائم کودک و شنیدن صدای قلب با گوشی پزشکی، نشانههایی مانند سوفل قلبی در کودکان (murmur) را بررسی میکنند. سپس برای تایید تشخیص از روشهای تخصصیتر استفاده میشود:
1. نوار قلب (ECG)
بررسی فعالیت الکتریکی قلب برای شناسایی بینظمیهای ضربان قلب با استفاده از نوار قلب کودکان.
2. اکوکاردیوگرافی (ECHO)
تصویربرداری اولتراسوند از قلب برای ارزیابی ساختار، عملکرد و جریان خون در حفرات و دریچههای قلب.
3. تصویربرداری با اشعه ایکس (X-ray)
بررسی اندازه، شکل قلب و وضعیت ریهها برای تشخیص ناهنجاریهای احتمالی.
4. MRI قلب
تصویربرداری دقیقتر برای بررسی مشکلات پیچیده مادرزادی قلب و عملکرد عضله قلب.
5. کاتتریزاسیون قلبی
یک روش تهاجمی که در آن یک لوله باریک از طریق رگهای خونی به قلب فرستاده میشود تا فشار داخل قلب و عروق بررسی شود.
6. تست ورزش
ارزیابی عملکرد قلب با تست ورزش قلب در شرایط فعالیت فیزیکی، مخصوصاً در کودکان بزرگتر.
آیا بیماری قلبی در کودکان قابل درمان است؟
درمان بیماری های قلبی در کودکان بستگی به نوع و شدت بیماری دارد. برخی نقصهای خفیف ممکن است بدون نیاز به درمان خاصی، خودبهخود بسته شوند. اما برای موارد شدیدتر، گزینههای درمانی شامل:
◀️ دارو درمانی که برای کنترل علائم، کاهش فشار خون و کمک به عملکرد قلب استفاده میشود.
◀️ در برخی نقصها، بهجای جراحی، از کاتتریزاسیون قلبی برای بستن سوراخهای قلب یا گشاد کردن دریچههای تنگشده استفاده میشود.
◀️ در موارد شدید مانند نقصهای دیواره قلب یا بیماریهای پیچیده مانند تترالوژی فالوت، جراحی قلب باز ضروری است.
◀️ در بیماریهای پیشرفته مانند کاردیومیوپاتی، درصورتیکه سایر درمانها موفق نباشند، پیوند قلب انجام میشود.
چه روشهایی برای پیشگیری از بیماری های قلبی در کودکان وجود دارد؟
پیشگیری از بیماری های قلبی در کودکان برای جلوگیری از عوارضی مثل سکته قلبی کودکان یا حمله قلبی کودکان اهمیت زیادی دارد. روش های پیشگیری به دو دسته تقسیم میشود:
1. پیشگیری از بیماریهای مادرزادی
شامل مراقبتهای دوران بارداری مانند مصرف مکملهای ضروری، اجتناب از داروهای مضر و کنترل بیماریهای مزمن مادر است.
2. پیشگیری از بیماریهای اکتسابی
شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن و فشار خون است.
سخن آخر
بیماری قلبی در کودکان میتواند مادرزادی یا اکتسابی باشد و بسته به نوع و شدت، نیاز به درمانهای مختلفی دارد. تشخیص زودهنگام، مراقبتهای پزشکی مناسب و پیگیریهای منظم نقش مهمی در مدیریت این بیماریها دارند. آگاهی والدین از علائم هشداردهنده و مراجعه به بهترین دکتر فوق تخصص قلب کودکان در صورت مشاهده نشانههای غیرعادی میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. با پیشرفتهای پزشکی و روشهای درمانی نوین، بسیاری از کودکان مبتلا به بیماریهای قلبی میتوانند زندگی سالمتری داشته باشند.